Logo Universiteit Utrecht

Van Onderzoek naar Schrijfadvies

Typografie: lettertype en -grootte

Direct naar…
Knop advies Knop toelichting Knop literatuurlijst

 

1. Inleiding: waar gaat het om?

De opmaak van letters wordt bepaald door hun grootte en het gekozen lettertype. Deze twee eigenschappen beïnvloeden niet alleen de waardering van tekst, maar ook de verwerking ervan.

LettertypenSinds enkele decennia wordt veel onderzoek gedaan naar het lezen van scherm, terwijl onderzoek naar gedrukte tekst schaars is. Dit advies is daarom gericht op lezen van scherm. Omdat lezen van scherm anders werkt dan lezen van papier, kan het advies niet zonder meer gegeneraliseerd worden naar gedrukte tekst.[1]

Verder kan over ongebruikelijke lettertypes geen advies worden gegeven; in de geanalyseerde studies zijn enkel veelvoorkomende lettertypes getest.

2. Wat is het advies?

  • Gebruik voor webpagina’s het lettertype Arial of Verdana met lettergrootte 14pt. Zo wordt een goede verwerking van de tekst gecombineerd met een hoge waardering van de lezer.
  • Gebruik niet het lettertype Times New Roman of lettergrootte 10pt voor een webpagina. Beide zorgen voor een slechtere verwerking en worden niet gewaardeerd. Voor webpagina’s die specifiek gericht zijn op kinderen is daarnaast (om dezelfde redenen) het lettertype Courier New af te raden.
  • Houd tot slot rekening met de regellengte (zie het advies over Regellengte).
kruisje Times 10pt
vinkje Arial 14pt

3. Toelichting: wat is er onderzocht?

 

Icoon verwerking

Verwerking

Er zijn meerdere gelijksoortige studies uitgevoerd om de effecten van lettertype en lettergrootte op leesprestaties te meten. In deze studies werden tekstpassages met verschillende lettertypen en -grootten gemanipuleerd door meerdere woorden te vervangen door een rijmwoord. In het onderstaande voorbeeld zou dus zin (1) vervangen kunnen worden door zin (2):

(1) Hij moest de taart snijden op de bruiloft.
(2) Hij moest de maart snijden op de bruiloft.

De proefpersonen moesten de rijmwoorden zo snel mogelijk opsporen. Deze taak vereiste (naast snelheid) nauwkeurigheid, want door het rijm vielen de vervangen woorden amper op. Naderhand werden leessnelheid en nauwkeurigheid bij verschillende letteropmaak vergeleken.

Bij twee van de vijf geanalyseerde studies was er geen effect van letteropmaak;[2,3] bij de overige drie wel:

  • Uit een onderzoek met 27 basisschoolleerlingen (gem. 10 jaar) bleek dat zij bij het lettertype Courier New minder fouten per minuut vonden dan bij Arial en Times.[4] Ze lazen dus minder ‘efficiënt’.
  • Bij een onderzoek onder 27 ouderen (gem. 70 jaar) had lettergrootte een effect op efficiëntie: bij 14pt vond men meer fouten per minuut dan bij 12pt.[5] Ook bleek dat de ouderen alle lettertypen in 14pt sneller lazen dan 12pt Times en 12pt Georgia. Die snelheid ging niet ten koste van de nauwkeurigheid.
  • In de derde studie onder zestig proefpersonen (gemengd, gem. 24 jaar) werden zowel effecten van lettertype als lettergrootte gevonden: Times en Arial werden sneller gelezen dan o.a. Georgia, en 12pt-tekst werd sneller gelezen dan 10pt-tekst.[6] Hier ging de extra snelheid echter wel ten koste van de nauwkeurigheid.

Naast leesprestaties als een maat voor verwerking is ook onderzoek uitgevoerd naar cognitieve belasting. Dit is gedaan door middel van eye-tracking: een methode waarbij oogbewegingen worden gemeten. Bij het betreffende onderzoek, dat werd uitgevoerd onder 40 hoogopgeleiden (gem. 27 jaar), kwamen Courier New 14pt en Arial 14pt als winnaars uit de bus.[2] Zij werden het snelst gelezen en zorgden voor een lage cognitieve belasting. Als derde eindigde Verdana in 12pt of 14pt. Het slechtste lettertype bleek Times New Roman, en de slechtste lettergrootte was 10pt. Zij zorgden (los of gecombineerd) voor een hoge cognitieve belasting.[2,7]

 

Icoon waardering

Waardering

In veel onderzoek naar de effecten van letteropmaak wordt eveneens gevraagd naar de voorkeuren van de lezer. Gezamenlijk wijzen deze resultaten ongeveer in dezelfde richting.

Lettergrootte. Wat lettergrootte betreft, lijkt er onder ouderen een voorkeur te bestaan voor grotere letters. In twee afzonderlijke onderzoeken gaven ouderen aan een voorkeur te hebben voor een lettergrootte van 14pt over 12pt.[5,8] Ook kinderen prefereren 14pt boven 12pt. Dit bleek uit een onderzoek waaraan 27 basisschoolleerlingen tussen de 9 en 11 jaar deelnamen. Zij beoordeelden 14pt-tekst positiever qua leesgemak, leessnelheid (i.e. hun perceptie daarvan) en aantrekkelijkheid.[4] In een onderzoek uit 2002 bleek ook onder een gemengde doelgroep  (gem. 24 jaar) een algemene voorkeur te bestaan voor grotere letters: 60 proefpersonen vonden 12pt-tekst leesbaarder en scherper dan 10pt-tekst.[3] 14pt-tekst werd in dit onderzoek niet bevraagd.

Lettertype. In onderzoek naar verschillende lettertypes worden veelal sans serifs (lettertypes zonder schreef) vergeleken met serifs (lettertypes met schreef). Vooral Arial (sans serif) Schreefen Times New Roman (serif) zijn vaak vergeleken. De resultaten zijn hierbij eenduidig: webbezoekers lezen liever Arial dan Times, of het nu gaat over leesgemak [3,4] of een algemene voorkeur.[2,4,6,8,9,10] In een onderzoek uit 2002 kwam Times New Roman zelfs op de laatste plaats binnen bij vergelijking met o.a. Verdana, Arial, Courier New en Georgia.[2] 

Naast Arial doet ook het lettertype Verdana het erg goed onder webbezoekers. In een onderzoek uit 2001 gaven ouderen de voorkeur aan Arial en Verdana (sans serif) boven Times en Georgia (serif).[8] In een ander onderzoek prefereerden veertig hoogopgeleiden (27 jaar) Verdana 14pt boven andere sans serifs en serifs in 10pt, 12pt en 14pt.[2] Arial 14pt eindigde op de tweede plaats. Tot slot vonden zestien universitair medewerkers en studenten Verdana beter leesbaar in vergelijking met Georgia.[11] Overigens vonden zij Georgia van de acht geteste lettertypes wel de mooiste.

Een belangrijke noot bij de hogere waardering van sans serifs is dat deze veroorzaakt kan zijn door de lettergrootte. Sans serifs zijn namelijk groter dan serifs bij gelijke puntgrootte (de eenheid gebruikt door o.a. Word). Deze oorzaak kan op basis van de beschreven onderzoeken niet worden uitgesloten.

Literatuur

Ali, A. Z. M., Wahid, R., Samsudin, K., & Idris, M. Z. (2013). Reading on the Computer Screen: Does Font Type has Effects on Web Text Readability? International Education Studies6(3), 26.

Banerjee, J., & Bhattacharyya, M. (2011). Selection Of The Optimum Font Type And Size Interface For On Screen Continuous Reading By Young Adults: An Ergonomic Approach. Journal of Human Ergology40(1/2), 47-62.

Bernard, M. L., Chaparro, B. S., Mills, M. M., & Halcomb, C. G. (2003). Comparing the effects of text size and format on the readability of computer-displayed Times New Roman and Arial text. International Journal of Human-Computer Studies59(6), 823-835.

Bernard, M. L., Chaparro, B. S., Mills, M. M., & Halcomb, C. G. (2002). Examining children’s reading performance and preference for different computer-displayed text. Behaviour & Information Technology21(2), 87-96.

Bernard, M., Liao, C. H., & Mills, M. (2001). The effects of font type and size on the legibility and reading time of online text by older adults. In CHI’01 extended abstracts on Human factors in computing systems (pp. 175-176). ACM.

Bernard, M., Lida, B., Riley, S., Hackler, T., & Janzen, K. (2002). A comparison of popular online fonts: Which size and type is best. Usability news4(1).

Beymer, D., Russell, D., & Orton, P. (2008). An eye tracking study of how font size and type influence online reading. In Proceedings of the 22nd British HCI Group Annual Conference on People and Computers: Culture, Creativity, Interaction-Volume 2 (pp. 15-18). British Computer Society.

Bernard, M. L., Liao, C. H., Chaparro, B. S., & Chaparro, A. (2001). Examining perceptions of online text size and typeface legibility for older males and females. In 6th Annual International Conference on Industrial Engineering.

Bernard, M., & Mills, M. (2000). So, what size and type of font should I use on my website. Usability news2(2), 1-5.

10 Ling, J., & Van Schaik, P. (2006). The influence of font type and line length on visual search and information retrieval in web pages. International Journal of Human-Computer Studies64(5), 395-404.

11 Boyarski, D., Neuwirth, C., Forlizzi, J., & Regli, S. H. (1998). A study of fonts designed for screen display. In Proceedings of the SIGCHI conference on Human factors in computing systems (pp. 87-94). ACM Press/Addison-Wesley Publishing Co.